26 października 1971 roku Polska Rzeczpospolita Ludowa kupiła licencję na produkcję Fiata 126. Popularny „maluch” produkowany nad Wisłą do 2000 roku był samochodem, który zmotoryzował Polskę. Spośród łącznie ponad 4,6 mln wyprodukowanych samochodów tego modelu, aż 3,3 mln egzemplarzy zjechało z taśm produkcyjnych polskich fabryk.

Wkrótce po tym, jak Edward Gierek został I sekretarzem KC PZPR, rozpoczęły się rozmowy z zachodnimi koncernami samochodowymi, od których Polska chciała kupić licencję na produkcję taniego rodzinnego samochodu. Rozmowy prowadzone były m.in. z Renault, Citroenem i włoskim Fiatem, z którym Polska współpracowała już w latach międzywojennych.

Najkorzystniejszą ofertę przedstawił Fiat i samochód na włoskiej licencji wkrótce zaczął zjeżdżać z produkcyjnych polskiej fabryki. Licencję zakupiono dokładnie 50 lat temu – 26 października 1971 roku – na mocy podpisanego kontraktu „o współpracy przemysłowej i licencyjnej na samochód małolitrażowy 126”.

Fiat 126 był następcą i rozwinięciem technicznym produkowanego od 1957 modelu 500 Nuova. Zachowano ogólną koncepcję tego samochodu, napędzanego benzynowym, czterosuwowym, chłodzonym powietrzem silnikiem typu R2 umieszczonym w tylnej części pojazdu. Napęd był przenoszony poprzez 4-biegową ręczną skrzynię biegów na koła tylne. Dwucylindrowy silnik o pojemności 594 ccm miał moc 23 KM .

Co ciekawe, włoskiej licencji nie kupiono w całości za dewizy, tylko została ona częściowo spłacona m.in. wytwarzanymi w polskich zakładach silnikami i skrzyniami biegów do modelu 126 wytwarzanego we Włoszech. Bardzo ważny był też fakt, że wraz z zakupem licencji na produkcję włoskiego auta kooperanci dawnej Fabryki Samochodów Małolitrażowych otrzymali także technologie produkcji detali z materiałów do licencyjnego samochodu, których wcześniej nigdy nad Wisłą nie robiono. Dla polskiej gospodarki oznaczało to awans technologiczny – szczególnie dla wielu firm z sektora metalurgicznego, chemicznego czy elektrotechnicznego.

Pierwszego polskiego „malucha” zmontowano 6 czerwca 1973 r. z oryginalnych włoskich części. Seryjna produkcja tego modelu w zakładach we włoskim Cassino trwała już wówczas od blisko roku. W październiku 1972 r. odbyła się natomiast międzynarodowa premiera auta w Salonie Samochodowym w Turynie, a niedługo potem auto było prezentowane na warszawskim Placu Defilad. Oficjalnie seryjna produkcja polskiej wersji samochodu ruszyła w Bielsku-Białej 22 lipca 1973 r., a we wrześniu 1975 r. rozpoczęła się produkcja w nowo wybudowanej fabryce FSM w Tychach.

Fiat 126 produkowany był równolegle przez włoski koncern we Włoszech do 1980 roku.
Polskie auta produkowane były pod nazwą Fiat 126p, a od roku 1992 r. jako Polski Fiat 126p. Przez wiele lat samochód ten był jednym z najczęściej spotykanych na polskich drogach i doczekał się wielu nazw potocznych (np. „kaszlak”). Spośród wyprodukowanych łącznie 4 671 586 jego egzemplarzy aż 3 318 674 powstało w Polsce (dokładnie: 1 152 325 w Bielsku-Białej i 2 166 349 w Tychach). Przez lata „maluch” eksportowany był nie tylko do krajów RWPG, ale także na Zachód. Od 1975 do 1992 roku wyeksportowano aż 897 316 Polskich Fiatów 126p. – nawet do Australii i na Kubę, gdzie trafiły w roku 1988.

Fiat 126p zmotoryzował Polskę. Jego atutami były niska cena (był najtańszym samochodem dostępnym na polskim rynku) i prosta konstrukcja, która umożliwiała samodzielne naprawy. „Maluch” krytykowany był za słabe osiągi, niską skuteczność hamulców i legendarną już niewielką przestrzeń użytkową.
Dzięki zmianom konstrukcyjnym Fiat 126p doczekał się nawet wersji… rajdowej. Polscy rajdowcy zachwalali w latach 70., że na krajowych i międzynarodowych trasach małe auto sprawowało się nadspodziewanie dobrze, np. zimą 1975 r. Sobiesław Zasada z Longinem Bielakiem testowali je z powodzeniem na trasie dojazdowej Warszawa-Monaco – był to tzw. odcinek dojazdowy słynnego Rajdu Monte Carlo.

Najpopularniejsza potoczna nazwa Polskiego Fiata 126p – „maluch” – stała się pod koniec produkcji tego samochodu (od 1997 roku) jego nazwą oficjalną. Na następcę Malucha przewidziany był samochód Cinquecento, którego produkcję rozpoczęto w 1991 r. Maluch „przeżył” jednak swojego następcę, gdyż produkcję Cinquecento zakończono w 1998 roku, a ostatni Polski Fiat 126p (w kolorze żółtym) zjechał z linii produkcyjnej Fiat Auto Poland w Bielsku-Białej 22 września 2000 roku.

Od 1992 roku Fabryka Samochodów Małolitrażowych rozpoczęła funkcjonowanie jako Fiat Auto Poland – spółka koncernu Fiata i Skarbu Państwa, w której Włosi objęli 90 procent akcji. Przejęcie polskiego przedsiębiorstwa przez Włochów przez kolejne lata wzbudzało wielkie kontrowersje, w których pojawiały się zarzuty wrogiego przejęcia.
Dzisiejsza nazwa przedsiębiorstwa to (od 2015 r.) FCA Poland S.A.

(zdjęcia: commons.wikimedia.org)