fbpx
środa, 21 lutego, 2024
Strona głównaBiznesPolska branża mleczarska ma problem

Polska branża mleczarska ma problem

Unia Europejska jest drugim na świecie dostawcą produktów mlecznych – z produkcją na poziomie 160 mln ton w ekwiwalencie mleka, ustępując w tym tylko Indiom (232 mln ton). Ważną rolę na unijnej mapie mleczarskiej zajmuje Polska. Wciąż jednak branża boryka się z licznymi problemami.

Sektor produkcji mleka stoi dziś w obliczu poważnych wydatków, które będą konieczne w perspektywie dostosowania się do nowych unijnych wymogów środowiskowych związanych z ograniczaniem emisji dwutlenku węgla i metanu. Nie bez znaczenia pozostają także regulacje związane z niekorzystnym dla branży kształtem, jaki przybrał system kaucyjny. Koszty spędzają sen z powiek polskim producentom, a – choć hodowcy już ponieśli dotkliwe straty – może być to dopiero początek.

Jak jest?

Pogłowie krów mlecznych w Polsce stanowi dziesiątą część ogółu unijnego pogłowia tych zwierząt. Krajowi hodowcy pod względem skali produkcji ustępują tylko Niemcom i Francuzom. W roku 2023 w Polsce, co było także tendencją cechującą najważniejszych graczy na rynku unijnym, spadło pogłowie krów mlecznych, co zostało jednak zrekompensowane wzrostem wydajności gospodarstw. W efekcie, według danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, w okresie od stycznia do października 2023 r. skup mleka surowego w Polsce ukształtował się na poziomie ponad 10,6 mld litrów i był o 2 proc. większy niż w analogicznym okresie przed rokiem.

W okresie pierwszych dziewięciu miesięcy 2023 r. polski eksport produktów mlecznych osiągnął wartość blisko 2,6 mld euro. Należy zauważyć, że liczba ta była o 8 proc. niższa niż w analogicznym okresie 2022 r. Jednocześnie import tego asortymentu wyniósł prawie 1,25 mld euro.

Dodatnie saldo obrotów handlowych artykułami mleczarskimi od stycznia do września 2023 r. kształtowało się na poziomie 1,35 mld euro. Jest to wynik niższy o 11 proc. w porównaniu do tego samego okresu przed rokiem. Dynamika tych zmian pokazuje, że mimo pewnych wyzwań, sektor mleczarski utrzymuje się na rynku, choć z pewnymi modyfikacjami w strukturze handlu zagranicznego.

Od stycznia do września 2023 r. (najnowsze pełne dane) krajowe przedsiębiorstwa sektora mleczarskiego skierowały 67 proc. swojego eksportu do krajów UE, co wygenerowało 1,75 mld euro przychodu (spadek o 14 proc. rok do roku). W tym czasie Niemcy były najważniejszym odbiorcą polskich produktów mlecznych na rynku unijnym, odpowiadając za 18 proc. wartości eksportu (465 mln euro). Nasi zachodni sąsiedzi kupowali przede wszystkim mleko płynne, śmietanę, sery i twarogi. W strukturze kierunków eksportu istotne ponownie okazały się Czechy (7 proc., 172 mln euro) – tu dominowały sery, twarogi i masło, oraz Włochy (ponad 5 proc., 136 mln euro) z zakupami głównie serów, twarogów i mleka w proszku. Niderlandy (4 proc., 116 mln euro) i Rumunia (4 proc., 115 mln euro) również należały do istotnych odbiorców, skupiając się głównie na maśle, serach, twarogach i mleku w proszku. Co istotne, mimo spadku ogólnego eksportu do krajów UE, Polska utrzymuje zróżnicowaną strukturę handlową z najważniejszymi partnerami.

Problemy się piętrzą

Rok 2023 był dla branży co najmniej trudny. Jak zauważają eksperci sektora, już końcówka 2022 r. była czasem wyjątkowych wyzwań dla firm. To wówczas światowe notowania produktów mlecznych zanotowały gwałtowne spadki. Kluczowym czynnikiem było tu ograniczenie importu produktów mleczarskich w Chinach będących jednym z kluczowych światowych importerów. Kłopoty nie minęły, ponieważ w pierwszym półroczu 2023 r. trend utrzymał się, a już w sierpniu wartość indeksu FAO zanotowała spadek aż o 22 proc. rok do roku.

Hodowcy musieli mierzyć się też z rekordowym wzrostem kosztów. W 2022 r. dynamika całkowitych kosztów działalności branży sięgnęła 47 proc. wzrostu rok do roku. Najbardziej dotkliwy dla krajowych producentów okazał się 53-proc. wzrost kosztów materiałów, głównie surowca, który jednocześnie stanowił główny komponent kosztowy w przetwórstwie mleka. Koszty, choć nieco wolniej, piętrzyły się także w pierwszej części 2023 r. Gospodarstwa, jak zauważają sami zainteresowani, stanęły choćby wobec poważnych wyzwań związanych ze wzrostem kosztów pracy, które coraz szybciej zbliżają się do poziomu z zachodniej części Europy. Efektem tych wyzwań był znaczący spadek zysku netto i rentowności. Tak też pierwsze półrocze roku 2023 zapisało się jako pierwsze od 2008 r., kiedy sektor mleczarski odnotował ogólną stratę netto.

Hodowcy poważnie obawiają się także wymogów, które stawia przed nimi Europejski Zielony Ład, czyli elementy, które wdrażane są w ramach strategii „Od pola do stołu”, ale również gospodarka obiegu zamkniętego. Przystosowanie się do nowych realiów będzie wymagało zarówno czasu jak i nakładów finansowych, a na tym nie koniec. Poważnym problemem, na który wskazują producenci jest obowiązek zorganizowania w pełni działającego systemu kaucyjnego w nieprzekraczalnym terminie do początku 2025 r. Rząd okazał się tu głuchy na głos środowisk biznesowych, które podkreślały, że narzucone im zbyt bliskie terminy realizacji przepisów doprowadzą do braku rzeczywistego ich wdrożenia w szeregu przedsiębiorstw, co z kolei będzie zagrożone karami finansowymi.

Nowa władza z uwagą przyglądać powinna się sytuacji sektora mleczarskiego, który – krok po kroku – stał się drugim (po mięsnym) najistotniejszym segment krajowego rynku rolno-spożywczego z produkcją wartą około 50 mld zł i zatrudnieniem wynoszącym niemal 35 tys. osób.

Jacek Podgórski
Jacek Podgórski
Dyrektor Forum Rolnego Związku Przedsiębiorców i Pracodawców. Członek zespołu problemowego ds. ubezpieczeń społecznych oraz zespołu problemowego ds. międzynarodowych Rady Dialogu Społecznego. Były dyrektor Forum Podatkowo-Regulacyjnego w Departamencie Prawa i Legislacji ZPP. Wieloletni dyrektor Instytutu Gospodarki Rolnej. Autor licznych publikacji z zakresu funkcjonowania gospodarki rolnej Polski i Unii Europejskiej. Były dziennikarz i felietonista.

INNE Z TEJ KATEGORII

Coraz więcej niewypłacalnych firm i branż

W 2023 r. niemal wszystkie branże i sektory polskiej gospodarki zanotowały wzrost niewypłacalności. Niepokojące jest zwłaszcza to, że w tym roku nie będzie lepiej.
4 MIN CZYTANIA

Polska eksportuje żywność na potęgę!

W 2023 roku padł kolejny rekord w eksporcie towarów rolno-spożywczych z Polski. To zasługa kilku czynników.
2 MIN CZYTANIA

Nowe regulacje, czyli nowy biznes

Zbliża się termin publikacji w Dzienniku Urzędowym UE nowelizacji dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych, której najważniejsze zmiany będą musiały być wdrożone w stosunku do istniejących instalacji od 2026 r.
2 MIN CZYTANIA

INNE TEGO AUTORA

Czego obawia się polski przedsiębiorca?

Ostatnie lata nie sprzyjały prowadzeniu biznesu. Z jednej strony liczne zawirowania o charakterze globalnym, z drugiej regionalnym, wreszcie pewna instytucjonalno-legislacyjna zawierucha skutecznie hamowały zapędy przedsiębiorczych firm. Negatywnych doświadczeń było tu bez liku, ale czy stały się one źródłem wiedzy na temat tego, co w zasadzie boli polskich przedsiębiorców?
6 MIN CZYTANIA

Sadownicy stracili, ale zarobili

Polska – co nie ulega wątpliwości – jest gigantem na światowym rynku produkcji jabłek. Poza Chinami, które od lat pozostają tu niedoścignionym czempionem, niezmiennie plasujemy się w okolicach podium, liderując przy tym europejskim zestawieniom.
3 MIN CZYTANIA

Europejska rewolucja dobrostanowa

Komisja Europejska wzięła na tapet kwestie związane z transportem zwierząt. Słusznie, bo obecnie obowiązujące w tym zakresie przepisy mają już 20 lat, a od tego czasu rynek przeszedł ogromną transformację. Warto jednak patrzeć autorom nowego prawa na ręce, bo już dziś widać, że wśród propozycji zmian znalazło się kilka „hitów”.
3 MIN CZYTANIA