fbpx
piątek, 14 czerwca, 2024
Strona głównaPodatkiZaostrzenie kar za przestępstwa skarbowe

Zaostrzenie kar za przestępstwa skarbowe

Ministerstwo Sprawiedliwości chce zaostrzenia przepisów karnych kierowanych przeciwko nieuczciwym podatnikom. Pomysł jest prosty. Ograniczyć podatnikom możliwość korzystania z czynnego żalu, wydłużyć okresy przedawnienia, zaostrzyć kary.

Rząd pracuje obecnie nad dwoma nowelizacjami Kodeksu karnego skarbowego (projekty nr UD357 oraz UD 269). Jeden powstał w Ministerstwie Finansów. Drugi w Ministerstwie Sprawiedliwości. O ile jednak zmiany planowane w resorcie finansów można uznać za kosmetyczne, choć chwilami przerażająco zabawne, jak np. nadanie strażnikom miejskim prawa do nakładania mandatów za brak paragonu, o tyle plany resortu sprawiedliwości są daleko bardziej znaczące i – jak zawsze – wyjątkowo liczne.

Oczywiście resort sprawiedliwości twierdzi, że zmiany te mają na celu utrudnić unikanie odpowiedzialności karnej za przestępstwa i wykroczenia skarbowe, m.in. poprzez uszczegółowienie zasad korzystania z instytucji czynnego żalu oraz wydłużenie okresów przedawnień przestępstw i wykroczeń skarbowych.

Co jeszcze zapowiada Ministerstwo Sprawiedliwości? Otóż rozszerzona ma być także możliwość stosowania instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, a także instytucji skazania bez rozprawy. Nowelizacja ma także na celu zaostrzenie polityki karnej w zakresie odpowiedzialności karno-skarbowej poprzez zaostrzenie odpowiedzialności karnej przy przestępstwach skarbowych skutkujących uszczupleniem należności podatkowych dużej wartości, wprowadzenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnej w niektórych przypadkach przygotowania do popełnienia przestępstw skarbowych oraz rozszerzenie możliwości przepadku przedmiotów pochodzących z przestępstwa. Projekt zakłada również wprowadzenie szeregu nowych przestępstw skarbowych.

Z punktu widzenia podatników najważniejsza zmiana dotyczy jednak tego, że trudniej będzie złożyć czynny żal. Dziś przepisy przewidują, że czynny żal (czyli uwolnienie się od odpowiedzialności poprzez złożenie stosownego oświadczenia, w którym sprawca przyznaje się do popełnienia określonego czynu zagrożonego karą) stosuje się tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym. To się urzędnikom nie podoba. Dlatego w nowej wersji z przepisu zniknie słowo „wymagalną”. W rezultacie skuteczność czynnego żalu będzie uzależniona od uregulowania uszczuplonej należności, nawet jeśli ta nie stała się jeszcze wymagalna. Resort sprawiedliwości argumentuje, że zmiana ta umożliwi sprawcy porozumienie się z oskarżycielem w zakresie tego, co powinien zwrócić Skarbowi Państwa (i innym wierzycielom), aby mógł liczyć na łagodniejsze traktowanie.

Jeszcze ważniejsza wydaje się druga zmiana w przepisach o czynnym żalu. Dziś jest on bowiem bezskuteczny wtedy, gdy zostanie złożony po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej – w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego czy wykroczenia skarbowego, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn zabroniony. I to zdaniem resortu sprawiedliwości prowadzi do nadużyć, bo przyłapany przez fiskusa podatnik, może uciec przed odpowiedzialnością składając czynny żal. A tak zdaniem urzędników być nie powinno. Dlatego po zmianie przepisów czynny żal będzie bezskuteczny, gdy zostanie złożony po rozpoczęciu przez organ czynności służbowej. Jak argumentuje resort sprawiedliwości, aktualnie często brak jest możliwości ścigania sprawców przestępstw skarbowych i wykroczeń ujawnionych w trakcie kontroli przeprowadzonej, co prawda przez uprawniony organ, jednak inny niż organ ścigania. Sprawcy mogą bowiem skutecznie uchylić się od odpowiedzialności wyrażając, również w trakcie prowadzonej kontroli tzw. czynny żal, co jest niemożliwe, gdy czynności służbowe rozpocznie organ ścigania.

To wyjątkowo niebezpieczna dla podatników zmiana. Wystarczy się dobrze nad tym zastanowić, by dojść do wniosku, że po takiej zmianie, praktycznie w każdej sytuacji urzędnicy będą mogli twierdzić, że podjęli już czynności służbowe. Czynności, o których podjęciu podatnika informować przecież nie trzeba. Wystarczy, że urzędnik spisze np. notatkę służbową, że należy dokonać sprawdzenia rozliczeń takiego podatnika. Czynność służbowa została podjęta, nawet jeśli akta podatnika wylądują następnie na półce czekając kolejne dwa lub trzy lata w kolejce do kontroli. Tak sformułowany przepis może skutecznie zamknąć podatnikom możliwość korzystania z czynnego żalu. O tym zaś, czy będzie on skuteczny, czy nie – zdecyduje całkowicie swobodnie i na zasadzie własnego uznania sam urzędnik. Takie postawienie sprawy na pewno nie podnosi istotnych z punktu widzenia funkcjonowania państwa zasad: pogłębiania zaufania do organów państwa oraz praworządności.

A trzeba pamiętać, że na tym niekorzystne zmiany się wcale nie kończą. Niezwykle istotną część nowelizacji stanowią zmiany w przepisach dotyczących przedawnienia. Przede wszystkim nowe przepisy przewidują, że karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej (a takimi są m.in. podatki) nie będzie ustawać nawet wtedy, gdy przedawni się zobowiązanie. Mimo tego zatem, że zaległego podatku nie będzie można już dochodzić, podatnik nadal będzie narażony na sankcje karne za jego niezapłacenie. Dziś obowiązuje zasada dokładnie odwrotna. Jeśli podatek się przedawnił, nie można już karać za to, że nie został on zapłacony, czyli za to, że podatnik naraził Skarb Państwa na uszczuplenie podatku.

Równocześnie wydłużeniu ulegnie okres przedawnienia wykroczeń skarbowych. Dziś wynosi on rok od popełnienia czynu. Po zmianie ma to być dwa lata.

Istotna zmiana polega także na tym, że przerwanie biegu przedawnienia, a zatem w praktyce wydłużenie czasu, po którym nastąpi przedawnienie, następowało będzie już z chwilą wszczęcia postępowania, nawet jeśli nie jest jeszcze znany sprawca czynu (czyli, gdy postępowanie toczy się „w sprawie”, a nie „przeciwko”). Dziś przerwanie możliwe jest tylko wtedy, gdy postępowanie prowadzone jest (wszczęte) przeciwko sprawcy. A zatem musi on być już znany.

Obecnie okresy przedawnienia wynoszą odpowiednio 5 lat – gdy przestępstwo zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności i pozbawienia wolności do lat 3 oraz 10 lat – gdy przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata. Okresy te, ulegają wydłużeniu odpowiednio o 5 i 10 lat, jeżeli w okresie biegu przedawnienia wszczęto postępowanie przeciwko sprawcy. Po wejściu zmian przepisów, dla wydłużenia okresu przedawnienia o 10 lat wystarczające będzie już samo wszczęcie postępowania w sprawie, nawet jeśli następnie niewiele się w tym postępowaniu będzie dziać.

Marek Kutarba
Marek Kutarba
Prawnik i publicysta, ekspert w zakresie prawa podatkowego i finansów. Karierę zawodową rozpoczął od pracy w Izbie Skarbowej we Wrocławiu. Później związany z licznymi tytułami prasowymi, w tym największymi polskimi dziennikami gospodarczymi, w których pełnił funkcje redakcyjne i publikował na tematy podatkowe i gospodarcze. Autor książek i praktycznych poradników z zakresu prawa podatkowego. Obecnie właściciel firmy doradczej specjalizującej się w zarządzaniu finansowym i restrukturyzacji kosztów oraz kontent marketingu i litigation PR.

INNE Z TEJ KATEGORII

Szykują nam nowy podatek. Efektem będą drastyczne podwyżki cen gazu, węgla i paliwa

Jak informuje „Rzeczpospolita”, węgiel będzie droższy nawet o połowę, a olej napędowy o ponad 50 gr na litrze. Taki będzie efekt wprowadzenia przez rząd nowego podatku wynikającego z unijnej dyrektywy o systemie handlu emisjami gazów cieplarnianych. Jej uchwalenie ma nastąpić do końca 2024 r.
2 MIN CZYTANIA

Apel rzecznika MŚP do premiera w sprawie składki zdrowotnej

Adam Abramowicz, rzecznik małych i średnich przedsiębiorców, zwrócił się do premiera Donalda Tuska z listem dotyczącym dwóch szczególnie ważnych dla przedsiębiorców zapowiedzi rządu.
2 MIN CZYTANIA

Będzie ZUS od wszystkich umów cywilnoprawnych?

Rząd prowadzi prace nad ozusowaniem wszystkich umów cywilnoprawnych oraz likwidacją tak zwanych zbiegów tytułów do ubezpieczeń społecznych.
2 MIN CZYTANIA

INNE TEGO AUTORA

Podatek liniowy już nie tak popularny

W ciągu zaledwie roku, w wyniku zmian wprowadzonych Polskim Ładem, liczba podatników liniowego PIT zmalała o więcej niż jedną trzecią, a zapłacony przez nich podatek o jedną piątą. Równocześnie wzrosła tzw. efektywna stawka opodatkowania.
4 MIN CZYTANIA

Wydatki na wdrożenie KSeF można odliczyć podwójnie

Koszty związane z implementacją oprogramowania koniecznego do komunikacji z Krajowym Systemem e-Faktur mogą spełniać kryteria prac badawczo-rozwojowych (B+R), co umożliwia odliczenie kosztów kwalifikowanych w ramach ulgi na badania i rozwój. Taki wniosek wynika z interpretacji podatkowej wydanej przez Dyrektora KIS w styczniu 2024 r.
4 MIN CZYTANIA

Niepełny miesiąc pracy nie wpływa na potrącenia komornicze

Praca przez część miesiąca nie wpływa na kwotę wolną od potrąceń komorniczych. Jeśli pracownik jest zatrudniony na pełnym etacie, ale nie przepracował pełnego miesiąca (np. z powodu ustania stosunku pracy w trakcie miesiąca), obowiązujące przepisy nie pozwalają na zmniejszenie kwoty wolnej od potrąceń w ramach egzekucji komorniczej.
3 MIN CZYTANIA