fbpx
niedziela, 21 kwietnia, 2024
Strona głównaFelietonPiękno przestało nas pociągać

Piękno przestało nas pociągać

Zgodzimy się chyba wszyscy, że życie publiczne, w szczególności to polityczne, cechuje bylejakość. Podobnie wygląda proces stanowienia prawa. Gospodarka, jej kształt i funkcjonowanie dalekie są od harmonii. Możliwe, że utraciliśmy przyrodzone człowiekowi poczucie ładu i porządku.

Sztuka to temat w zasadzie rzadko poruszany przy okazji omawiania problemów prawa czy ekonomii, choć mi osobiście bardzo bliski, szczególnie jeśli chodzi o sztuki muzyczne. W zasadzie przyjęło się, że kwestie pojmowania piękna, czyli estetyki i wszystkiego co jest z nią związane, całego procesu twórczego, percepcji sztuki oraz płynących już z samej estetyki wartości, pozostaje daleko poza rozważaniami dotyczącymi tego, co istotne z punktu widzenia elementarnych zasad funkcjonowania jednostki w ramach państwa i poza nim. Suche statystyki gospodarcze, bezduszne prawa ekonomii, normy prawne i wynikające z nich regulacje kreujące rzeczywistość niewiele mają w sobie piękna, czym utwierdza nas w przekonaniu obserwacja bieżących wydarzeń.

Dziś trudno opowiedzieć sobie na pytanie o związek i wzajemny wpływ tego, co duchowe i co materialne. Sami widzimy, jak trudno uchwycić ten aksjologiczny element w procesie stanowienia prawa. Dzieje się tak zarówno przy kwestiach, które pod względem wartości wydają się kluczowe, jak choćby powracający niczym sezonowa grypa temat aborcji, jak i tych dla oka zwykłego śmiertelnika mniej doniosłych, a w rzeczywistości istotnych dla całego modelu cywilizacji, jak temat nieustannej wojny z własnością. W przypadku ekonomii wpływ wartości jest w zasadzie żaden, no może poza myślą socjalistyczną, która mając na sztandarze aksjomat sprawiedliwości społecznej, zakrzywia kierunek tych wydawałoby się prostych funkcji ekonomicznych, opartych o sztywne terminy popytu, podaży, ceny, zapotrzebowania etc. A gdzie w tym wszystkim umieścić jeszcze estetykę i jej wartość poznawczą?

Swego czasu podobnie myślałem, jednak zaczęły pojawiać się pewne wątpliwości. Pierwszy raz, gdy przygotowywałem się do prelekcji, którą miałem wygłosić na temat braku sprzeczności pomiędzy patriotyzmem konsumenckim, a koncepcją wolnego rynku wedle austriackiej szkoły ekonomii. Bo przecież wybór rodzimego produktu, w oparciu o subiektywne preferencje, kłóci się z zasadą obiektywnego wyboru towaru najlepszej jakości w możliwie najniższej cenie. Innym razem bardzo pobudzająca do refleksji okazała się lektura drobnej, ale wiekopomnej książeczki pt. „Prawo Parkinsona”, gdzie jej autor, Ciril Northcote Parkinson stawiał hipotezę punktu kulminacyjnego rozwoju każdej korporacji (w tym państwa i jego aparatu) ocenianego przez poziom rozwoju w architektury czy sztuki.

Te refleksje miały jeszcze inną stronę. Pięknem, naszym estetycznym doświadczaniem i wpływem piękna na działania człowieka filozofia zajmowała się w zasadzie od samego początku. Trudno zatem sobie wyobrazić, by ta część ludzkiej duchowości nie miała żadnego odzwierciedlenia w kreowaniu otaczającej nas rzeczywistości. Przez wieki ludzkość dążyła do piękna, by też i przez piękno doświadczyć szczęścia. Tak przynajmniej rozumowali Platon, Arystoteles, a za nimi szerokie grono myślicieli. Tylko dążeniom płynącym z tego co duchowe zawdzięczamy ciągły rozwój społeczeństwa, nawet w wymiarze ekonomicznym, bo cóż robiłby człowiek po wyjściu ze stanu zaspokojenia swoich egzystencjonalnych potrzeb. Czy nadal by się rozwijał? Odpowiedź wydaje się oczywista. Rozsądnym założeniem jest zatem istnienie także głębszego związku pomiędzy estetyką, a stanem naszej cywilizacji.

Platon w swoim najważniejszym dziele dotyczącym myśli polityczno-prawnej czyli „Państwie” dziwnym trafem dużo mówił o sztuce, a szczególnie o muzyce. W usta uczestnika dialogu wstawił ciekawą tezę: Trzeba się wystrzegać przełomów i nowości w muzyce, bo to w ogóle rzecz niebezpieczna. Nigdy nie zmienia się styl w muzyce bez przewrotu w zasadniczych prawach politycznych. Trudno jej nie brać na poważnie, wobec tego, co wydarzyło się kilka dni temu w Filharmonii Narodowej, a co wydaje się być współczesną normą, gdy przyjrzymy się wielości podobnych zachowań występujących na całym świecie.

W niedzielę najwybitniejszy, po legendarnym śp. Grzegorzu Fitelbergu, polski dyrygent i były dyrektor Filharmonii Narodowej Antoni Wit uroczystym koncertem, który sam prowadził, wykonując Mszę Koronacyjną Mozarta, świętował jubileusz 80. urodzin i 60-lecia pracy artystycznej. To podniosłe wydarzenie zostało zakłócone, zapewne z zamiarem przerwania koncertu, przez dwie lewicowe aktywistki klimatyczne z jakieś niszowej, ale radykalnej organizacji, której nazwy już nie pamiętam. Delikwentki wtargnęły na scenę i za plecami dyrygenta, trzymając transparent, zaczęły głośno się wydzierać. Maestro Antoni nie przerwał koncertu, tylko odwrócił się i jak przystało na człowieka żyjącego w standardach upadającej cywilizacji Zachodu, wyrwał degeneratkom plakat i rzuciwszy go na ziemię, powrócił do prowadzenia zespołu.

Zostawiając na marginesie pozytywną ocenę zachowania dyrygenta, należy zwrócić uwagę na doniosłość tego wydarzenia, tym bardziej, że ostatnie dekady to czas wykwitu podobnych zachowań. Brak szacunku dla sztuki, a co za tym idzie dla piękna, skądinąd coraz bardziej powszechny, odbywa się w imię walki ideologicznej, czyli de facto rewolucji.

Trend skądinąd w historii nie jest nowy. Świat rewolucji (anty)francuskiej, rewolucji komunistycznych w poszczególnych krajach był szary, byle jaki, pozbawiony wewnętrznej harmonii. Upadek estetyki, na przestrzeni wieków zawsze kończył się katastrofą gospodarczą, regresem kultury prawnej, dekadencją i przewrotem w aksjologii.

Dziś bylejakość doskwiera nam na każdym kroku. Narzekamy na biegunki legislacyjne i tragiczną jakość prawa, tęskniąc do pięknych sentencji Cycerona, czy późniejszych Ulpiana. W gospodarce widzimy automatyzację procesów analizy rynku, a pojmowanie ekonomii zaczyna być odruchowe, nastawione na ocenę wielkich ilości danych i zajmowanie się niejednokrotnie zbędnymi i nieistotnymi szczegółami w sytuacji, gdy to polityka niemal totalnie zarządza większością procesów. Rynki zalewa nadwyżka towarów produkowanych masowo z uwagi na niską jakość (z czym już nawet UE widzi potrzebę walki) i estetyczną powtarzalność. System zaś ideologiczny, dokładnie ten, który ma za nic poszanowanie piękna, prowadzi (co już widać) do upadku poszczególnych gałęzi produkcji czy handlu, czego konsekwencją będzie brak dóbr luksusowych lub ich dostępność jedynie dla ograniczonej liczny osób. A to już prosta droga do upadku.

Nie widać już wielkich, spektakularnych pod względem architektury budowli. Sale koncertowe świecą pustkami, a muzyka tworzona dzisiaj, niezależnie od gatunku (nawet rozrywkowa), nie umywa się do tej tworzonej nawet kilka dekad wstecz. Społeczeństwo czuje się coraz mniej szczęśliwe, więc dlaczego nie walczy o piękno?

Jacek Janas

Każdy felietonista FPG24.PL prezentuje własne poglądy i opinie

Jacek Janas
Jacek Janas
Z zawodu radca prawny. Z zamiłowania muzyk, kompozytor i myśliciel. Działacz społeczny, Prezes Zarządu Stowarzyszenia Brzozowski Ruch Konserwatywny i Członek Zarządu Stowarzyszenia Przedsiębiorców i Rolników SWOJAK. Fundator i ekspert Instytutu im. Romana Rybarskiego.

INNE Z TEJ KATEGORII

Policja dla Polaków

Jednym z największych problemów polskiej policji – choć niejedynym, bo ta formacja ma ich multum – jest ogromny poziom wakatów: ponad 9,7 proc. Okazuje się, że jednym ze sposobów na ich zapełnienie ma być – na razie pozostające w sferze analiz – zatrudnianie w policji obcokrajowców. Czyli osób nieposiadających polskiego obywatelstwa. W tym kontekście mowa jest przede wszystkim o Ukraińcach, Białorusinach i Gruzinach.
3 MIN CZYTANIA

Czasami i sceptycy mają rację

Wszystkie zjawiska, jakie obserwujemy w ramach gospodarki, są ze sobą połączone. Jak w jednym miejscu coś pchniemy, to w kilku innych wyleci. Problem z tym, że w przeciwieństwie do znanej metafory „naczyń połączonych”, w gospodarce skutki nie występują w tym samym czasie co przyczyna. I dlatego często nie ufamy niepopularnym prognozom.
5 MIN CZYTANIA

Markowanie polityki

Nie jest łatwo osiągnąć sukces, nie tylko w polityce, ale nawet w życiu. Bardzo często trzeba postępować niekonwencjonalnie, co w dawnych czasach nazywało się postępowaniem wbrew sumieniu. Dzisiaj już tak nie jest, bo dzisiaj, dzięki badaniom antropologicznym, już wiemy, że jak człowiek politykuje, to jego sumienie też politykuje, więc można mówić tylko o postępowaniu niekonwencjonalnym, a nie jakichś kompromisach z sumieniami.
5 MIN CZYTANIA

INNE TEGO AUTORA

Czasami i sceptycy mają rację

Wszystkie zjawiska, jakie obserwujemy w ramach gospodarki, są ze sobą połączone. Jak w jednym miejscu coś pchniemy, to w kilku innych wyleci. Problem z tym, że w przeciwieństwie do znanej metafory „naczyń połączonych”, w gospodarce skutki nie występują w tym samym czasie co przyczyna. I dlatego często nie ufamy niepopularnym prognozom.
5 MIN CZYTANIA

Samorządność wysłana na urlop przez centralę

Wróżby exit poll w momencie zamknięcia lokali wyborczych, konferencje prasowe i sztabowe przemówienia liderów największych sił politycznych, a od poniedziałku niemal niekończące się wypowiedzi w mediach, jak nie polityków to ekspertów na temat tego, która partia polityczna wygrała, mogą wzbudzić w obywatelach uzasadnione obawy, czy aby rzeczywiście brali udział w wyborach samorządowych. Ten dylemat implikuje kolejne pytanie: ile nam pozostało z tej samorządności?
5 MIN CZYTANIA

Geopolityczna doktryna Robin Hooda

Kreatywność polityków w tworzeniu wyjątków od twardych i ustalonych reguł, które w pocie czoła ustalali ich poprzednicy, dotyczy zawsze problemu pieniędzy. Trudno sobie wyobrazić, by ten proceder wyszedł poza nawias państwowy. W sytuacji kosztownej imprezy międzynarodowej, nie jest to tylko baśniowa perspektywa.
6 MIN CZYTANIA